Homepage Suijs Laatste wijziging: 2 Mei 2009

Klaas Sixma, een vergeten verzetsman

Gouda 7 juni 1941 voor het Stadhuis.

In het fotoalbum van de trouwdag in juni 1941 staat onder deze foto: "even stilstaan". Dat is precies wat we willen doen door het verhaal over Klaas Sixma hieronder te vertellen.

Op een mooie decemberdag in 2007 loop ik met kennissen over de fusiladeplaats in Vught. Bij het bekijken van de gedenkstenen valt de naam “Klaas Sixma” onder het kopje GOUDA. Zijn executiedatum is 30 augustus 1944.

Terug in Gouda poog ik zijn naam te vinden bij de namen op de plaquette aan het stadhuis. Tevergeefs. Ook in het boek van Rinus van Dam over Gouda in de Tweede wereldoorlog kan ik geen aanknopingspunten vinden. Navraag bij Kamp Vught, Niod, Oorlogsgravenstichting, Streekarchief Holland Midden, Verzetsmuseum, Centraal Bureau Genealogie, Comité 4 en 5 mei en Nationaal Archief leveren niets op. Behoudens geboorte en overlijdensdatum en de bijbehorende plaatsnamen is er nauwelijks wat bekend. Wel weten we inmiddels dat hij vóór de oorlog marinier was en in mei 1940 bij de verdediging van de Maasbruggen in Rotterdam betrokken was.

Een internetzoektocht geeft wel bijzonderheden, echter niet van Klaas, maar van zijn vader Frederik Hendrik Sixma, die in 1945 in kamp Amersfoort heeft gezeten. Daar is zelfs een foto van. Het onderschrift geeft aan dat de vader directeur was van de machinale Garenspinnerij in Gouda.

In de overlijdensakte uit Kamp Vught staat nog het adres van Klaas: Van Baerlestraat 24 in Gouda. In het streekarchief vind ik nog een Goudse akte van 16 juni 1947, waarin de executie is vermeld: In de vroege avond van 30 augustus om 19:30 uur. Precies op de avond van zijn 28ste verjaardag. Er is geen proces geweest. Op dat moment wonen de weduwe en de ouders van Klaas nog in Gouda.

In Den Haag bij de ingang van de Tweede Kamer is een slachtofferregister van de oorlogsgravenstichting. Hierin staat Klaas vermeld als Chef spinnerij. Dit register bestaat uit een aantal in leer gebonden boeken met de namen van alle slachtoffers waar geen graf van bekend is. Iedere dag wordt een andere bladzijde opengelegd. De crematie van Klaas was in Kamp Vught.

Een speurtocht met de meisjesnaam van de weduwe in de Goudse bejaardentehuizen levert niets op. Een oproep tijdens een lezing van die Goude gaf wel de roepnaam Bob als een zoon van Frederik Sixma. Later bleek dat Klaas en Bob verschillende namen van dezelfde persoon zijn.

Als laatste middel plaatste ik begin februari 2008 een oproep op www.stamboomforum.nl Dan wordt het bijna een jaar stil. Op 12 januari 2009 krijg ik een mail van Deedee Pickering-Sixma uit Engeland, die bekend maakt dat zij de dochter van Klaas is. Belangrijker nog is dat haar moeder, de weduwe, nog leeft en ook in Engeland woont.

Een mailwisseling volgt met de volgende gegevens. Klaas is actief geweest in het verzet en had een joodse onderduiker verstopt in zijn huis in de van Baerlestraat 24. Daarvoor moesten voedselbonnen worden "geregeld". Ook voor andere joodse onderduikers. Hij moet dan ook contacten hebben gehad met andere leden van het verzet, maar namen vertelde hij nooit aan zijn vrouw.

Tijdens de jaarwisseling van 1943/1944 deden de Duitsers een inval in de woning van zijn vader Frederik. Hij, zijn zwangere echtgenote en zijn dochtertje waren op dat moment daar aanwezig om de jaarwisseling te vieren. De directiewoning was een appartement boven de garenspinnerij. Klaas werd in ieder geval gearresteerd. Niet zeker is of op dat moment ook de vader is meegenomen of dat deze later is opgepakt en naar Amersfoort is vervoerd. Klaas ging in ieder geval naar Amersfoort. In februari 1944 wordt zijn zoon Frits in Gouda geboren. Ergens dat voorjaar is hij opgenomen in een Ziekenhuis, vermoedelijk voor een blindedarmoperatie. Of dat een gespeelde ziekte was, is niet duidelijk. Wel duidelijk is dat hij ontsnapte en naar Gouda kwam. Na het bezoek wilde hij onderduiken, maar daar was te weinig geld voor. Hij is toen opnieuw opgepakt en naar Kamp Vught gebracht.

Het huis in de van Baerlestraat werd in beslag genomen (net als later bij de verzetsman A. de Korte in dezelfde straat op nummer 20) Zijn echtgenote dochtertje en babyzoontje zijn toen naar een zomerhuisje van zijn ouders aan de Reeuwijkse plassen vertrokken.

Om te voorkomen dat burgers in bezet gebied onder invloed van de opmars van de geallieerden verzet zouden plegen, vaardigde Hitler op 30 juli 1944 het Niedermachungsbefehl uit. Op grond van dit bevel kwam alle rechtspraak tegen ‘saboteurs’ te vervallen. Iedereen die verdacht werd van sabotage of andere verzetsacties kon zonder enige vorm van rechtspraak ter dood gebracht worden. Er moest een afschrikwekkende werking vanuit gaan. In Nederland werden vanuit verschillende gevangenissen, maar vooral vanuit ‘het Oranjehotel’, de strafgevangenis in Scheveningen, gevangenen overgebracht naar kamp Vught om daar geëxecuteerd te worden.

Op deze manier is Klaas Sixma samen met nog 21 anderen op 30 augustus vermoord. Om 19:30 uur op zijn 28ste verjaardag. Het vuurpeloton kreeg na afloop sigaretten en per drie man een fles jenever. Zingend marcheerden ze terug. Op die dag werd Parijs bevrijd door de gealliëerden.

Na de ontruiming van het kamp in september 1944 plaatsten omwonenden een houten kruis op de fusilladeplaats ter nagedachtenis aan de in totaal 329 geëxecuteerde gevangenen.

De weduwe kreeg na enkele maanden geen pensioen meer via de garenspinnerij en vertrok naar Den Haag om met de verkoop van Staatsloten enig inkomen te verwerven. Later hertrouwde ze met de ontwerper van het monument in Vught. In 1972 vertrok ze naar Spanje en in 1997 naar Engeland, waar ze op dit moment in de buurt van haar dochter woont. De zoon van Klaas is in 2005 overleden.
De vader van Klaas overleefde de oorlog in Kamp Amersfoort en werd na de oorlog Doopsgezind predikant in Giethoorn. Hij overleed in 1958 in Utrecht.

Bij de familie overheerst de gedachte dat Klaas en zijn vader verraden zijn. Dat is niet zo vreemd, want dat overkwam ook een jaar later de verzetsman de Korte. In de van Baerlestraat woonde een Duitse officier die gehuwd was met een vrouw die lid was van de NSB. Of zij daarbij een rol hebben gespeeld kan niet meer worden vastgesteld. Of de joodse onderduiker, die ondanks alles, de oorlog overleefde mogelijk betrokken was bij het verraad, kan evenmin worden vastgesteld.

Waarom in Gouda alles over deze familie vergeten is? Het waren geen Gouwenaars. Ze kwamen tussen de twee wereldoorlogen naar Gouda. Een ondernemer, die zijn zoon aanstelde als chef van een garenspinnerij die niet meer zo floreerde, kan mede een oorzaak zijn. Als vervolgens direct na de oorlog iedereen weer snel is vertrokken, zonder dat een familielid achterblijft, is het laatste misschien wel de belangrijkste oorzaak.

Ik denk dat het goed is Klaas uit de schaduw te halen en zijn verhaal te blijven vertellen, opdat we nooit vergeten……

Top of Page